विष्णुपुराण, चतुर्थ अंश, एकविंश, द्वाविंश, त्रयोविंश अध्याय | Vishnu Puran, Ansh 4 , Adhyay 21/22/23

 

॥ विष्णुपुराणम् ॥

॥ चतुर्थ: अंशः ॥ ॥ एकविंशोऽध्यायः ॥

 

"भविष्यात होणार्‍या राजांचे वर्णन"

श्रीपराशर उवाच
अतः परं भविष्यानहं भूपालान्कीर्तयिष्यामि ॥ १ ॥

 श्री पराशर म्हणाले ;- आता मी भविष्यात होणार्‍या राजांचे वर्णन करतो ॥ १ ॥

 

 योऽयं साम्प्रतमवनीपतिः परीक्षित्तस्यापि जनमेजय श्रुतसेनोग्रसेनभीमसेनाश्चत्वारः पुत्रा भविष्यन्ति ॥ २ ॥

आता जो परीक्षित नामक महाराज आहे त्याला जनमेजय, श्रुतसेन, उग्रसेन आणि भीमसेन नामक चार पुत्र होतील ॥२॥

 

 जनमेजयस्यापि शतानीको भविष्यति ॥ ३ ॥
 योऽसौ याज्ञवल्क्याद्वेदमधीत्य कृपादस्त्राण्यवाप्य विषमविषयविरक्तचित्तवृत्तिश्च शौनकोपदेशादात्मज्ञानप्रवीणः परं निर्वाणमवाप्स्यति ॥ ४ ॥

जनमेजयचा पुत्र शतानीक असेल जो याज्ञवल्क्याकडून वेदाध्ययन व कृपा कडून शस्त्रविद्या प्राप्त करून विषम विषयांपासून विरक्तचित्त होऊन महर्षि शौनकांच्या उपदेशाने आत्मज्ञानात निपुण होऊन परमनिर्वाणपद प्राप्त करेल ।। ३-४॥

 

 शतानीकादश्वमेधदत्तो भविता ॥ ५ ॥

शतानीकचा पुत्र अश्वमेधदत्त होईल ।। ५॥

 तस्मादप्यचधिसीमकृष्णः ॥ ६ ॥ अधिसीमकृष्णान्निचक्नुः ॥ ७ ॥  यो गङ्‍गयापहृते हस्तिनपुरे कौशाम्ब्यां निवत्स्यति ॥ ८ ॥

त्याला अधिसीमकृष्ण व अधिसीमकृष्णाला निचक्नु नामक पुत्र होईल जो गंगेने हस्तिनापुर वाहून नेल्यावर कौशाम्बी पुरीत निवास करेल ॥ ६-८ ॥

तस्याप्युष्णः पुत्रो भविता ॥ ९ ॥ उष्णाद्विचित्ररथः ॥ १० ॥ ततः शुचिरथः ॥ ११ ॥ तस्माद्वृष्णिमांस्ततःसुषेणस्तस्यापि सुनीथःसुनीथान् नृपचक्षुस्तस्मादपि सुखावलस्तस्य च पारिप्लवस्ततश्च सुनयस्तस्यापि मेधावी ॥ १२ ॥ मेधाविनो रिपुञ्जयस्ततो मृदुस्तस्माच्च तिग्मस्तस्माद्‍बृहद्रथः बृहद्रथाद्वसुदानः ॥ १३ ॥ ततोऽपरः शतानीकः ॥ १४ ॥ तस्माच्चोदयन उदयनाद् अहीनरस्ततश्चदण्डपाणिस्ततो निरमित्रः ॥ १५ ॥ तस्माच्च क्षेमकः ॥ १६ ॥ अत्रायं श्लोकः ॥ १७ ॥

निचक्नुचा पुत्र उष्ण, उष्णचा विचत्ररथ, विचित्ररथचा शुचिरथ, शुचिरथचा वृष्णिमान वृष्णिमानचा सुषेण, सुषेणचा सुनीथ, सुनीथचा नृप, नृपचा चक्षु, चक्षुचा सुखावल, सुखावलचा परिप्लव, परिप्लवचा सुनय, सुनयचा मेधावी, मेधावीचा रिपुञ्जय, रिपुञ्जयचा मृदु, मृदुचा तिग्म, तिग्मचा बृहद्रथ, बृहद्रथचा वसुदान, वसुदानचा दूसरा शतानीक, शतानीकचा उदयन, उदयनचा अहीनर, अहीनरचा दण्डपाणि, दण्डपाणिचा निरमित्र आणि निरमित्रचा पुत्र क्षेमक होईल. ह्या विषयी हा श्लोक प्रसिद्ध आहे-॥९-१७ ।।

 ब्रह्मक्षत्रस्य यो योनिर्वंशो दराजर्षिसत्कृतः ।
 क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थानं प्राप्यते कलौ ॥ १८ ॥

जो वंश ब्राह्मण आणि क्षत्रियांच्या उत्पत्तिचे कारणरूप तसेच नाना राजर्षिंचे सभाजित आहे तो कलयुगात राजा क्षेमकच्या जन्मानंतर समाप्त होईल' ॥ १८ ॥

 इति श्रीविष्णुमहापुराणे चतुर्थांश एकविंशोऽध्यायः (२१)

 

 

 

 

॥ विष्णुपुराणम् ॥

॥ चतुर्थ: अंशः ॥ द्वाविंशोऽध्यायः ॥

"भविष्यात होणार्‍या इक्ष्वाकु वंशीय राजांचे वर्णन"

श्रीपराशर उवाच
अतश्चेक्ष्वाकवो भविष्याः पार्थिवाः कथ्यन्ते ॥ १ ॥

श्रीपराशर म्हणाले ;- आता मी भविष्यात होणार्‍या इश्वाकु वंशीय राजांचे वर्णन करतो ॥ १॥

 

बृहद्‍बलस्य पुत्रो बृहत्क्षणः ॥ २ ॥ तस्मादुरुक्षयस्तस्माच्च वत्सव्यूहस्ततश्च प्रतिव्योमस्तस्मादपि दिवाकरः ॥ ३ ॥ तस्मात्सहदेवः सहदेवाद्‍बृहदश्व स्तत्सूनुर्भानुरथः तस्य चज प्रतीताश्वस्तस्यापि सुप्रतीकस्ततश्च मरुदेवस्ततः सुनक्षत्रस्तस्मात्किन्नरः ॥ ४ ॥ किन्नरादन्तरिक्षः तस्मात्सुपर्णः ततश्चामित्रजित् ॥ ५ ॥ ततश्च बृहद्राजस्तस्यापि धर्मी धर्मीणः कृतञ्जयः ॥ ६ ॥ कृतञ्जयाद्रणञ्जयः ॥ ७ ॥ रणञ्जयात्संजयः तस्माच्छाक्यः शाक्याच्छुद्धोदनस्तस्माद् राहुलस्ततः प्रसेनजित् ॥ ८ ॥ ततश्च क्षुद्रकस्ततश्चज कुण्डकस्तस्मादपि सुरथः ॥ ९ ॥ तत्पुत्रश्च सुमित्रः ॥ १० ॥ इत्येते चेक्ष्वाकवो बृहद्‍बलान्वयाः ॥ ११ ॥

बृहद्वलचा पुत्र वृहत्क्षण होईल, त्याचा उरुक्षय, उरुक्षयचा वत्सव्यूह, वत्सव्यूहचा प्रतिव्योम, प्रतिव्योमचा दिवाकर, दिवाकरचा सहदेव, सहदेवचा बृहदश्व, बृहदश्वचा भानुरथ, भानुरथचा प्रतीताश्व, प्रतीताश्वचा सुप्रतीक, सुप्रतीकचा मरुदेव, मरुदेवचा सुनक्षत्र, सुनक्षत्रचा किन्नर, किन्नरचा अन्तरिक्ष, अन्तरिक्षचा संपूर्ण, सुपर्णचा अमित्रजित, अमित्रजितचा बृहद्राज, बृहद्राजचा धर्मी, धर्मीचा कृतञ्जय, कृतञ्जयचा रणञ्जय, रणञ्जयचा सञ्जय, सञ्जयचा शाक्य, शाक्यचा शुद्धोदन, शुद्धोदनचा राहुल, राहुलचा प्रसेनजित, प्रसेनजितचा क्षुद्रक, क्षुद्रकचा कुण्डक, कुण्डकचा सुरथ आणि सुरथचा सुमित्र नामक पुत्र होईल. हे सर्व इक्ष्वाकु वंशात बृहद्बलाची संतति होतील ॥ २-११ ॥

अत्रानुवंशश्लोकः ॥ १२ ॥

ह्या वंशा सम्बन्धी हा श्लोक प्रसिद्ध आहे- ॥१२॥

 

 इक्ष्वाकूणामयं वंशःसुमित्रान्तो भविष्यति ।
 यतस्तं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ ॥ १३ ॥

'हा इक्ष्वाकु वंश राजा सुमित्रापर्यंत राहील कारण कलियुगात राजा सुमित्राच्या जन्मानंतर हा वंश समाप्त होईल' ॥ १३ ॥

 इति श्रीमहाविष्णुपुराणे चुतुर्थांशे द्वाविंशोऽध्यायः (२२)

 

 

 

॥ विष्णुपुराणम् ॥

॥ चतुर्थ: अंशः ॥ त्रयोविंशोऽध्यायः ॥

 

"मगध वंशाचे वर्णन"

श्रीपराशर उवाच
 मागधानां बार्हद्रथानां भाविनामनुक्रमं कथयिष्यामि ॥ १ ॥

श्रीपराशर म्हणाले;- आता मी मगध देशीय बृहद्रथाच्या भावी संततिचे अनुक्रमाने वर्णन करतो ॥१॥

 

अत्र हि वंशे महाबलपराक्रमा जरांसन्धप्रधाना बभूवुः ॥ २ ॥

ह्या वंशात महाबलवान आणि पराक्रमी जरासन्धआदि राजागण प्रधान होते ॥ २ ॥


 जरासन्धस्य पुत्रः सहदेवः ॥ ३ ॥

जरासंधचा पुत्र सहदेव आहे ॥३॥

 

सहदेवात्सोमापिस्तस्य श्रुतश्रवास्तस्याप्ययुतायुस्ततश्च निरमित्रस्तत्तनयः सुनेत्रस्तस्मादपि बृहत्कर्मा ॥ ४ ॥ ततश्च सेनजित्ततश्च श्रुतञ्जयस्ततो विप्रस्तस्य च पुत्रः शुचिनामा भविष्यति ॥ ५ ॥

सहदेवचा सोमापि नामक पुत्र होईल, सोमापिचा श्रुतश्रवा, श्रुतश्रवाचा अयुतायु, अयुतायुचा निरमित्र, निरमित्रचा सुनेत्र, सुनेत्रचा बृहत्कर्मा, बृहत्कर्माचा सेनजित, सेनजितचा श्रुतञ्जय, श्रुतञ्जयचा विप्र व विप्रला शुचि नामक पुत्र होईल ॥ ४-५॥

 

तस्यापि क्षेम्यस्ततश्च सुव्रतः सुव्रताद्धर्मस्ततःसुश्रवा ॥ ६ ॥ ततो दृढसेनः ॥ ७ ॥ तस्मात्सुबलः ॥ ८ ॥ सुबलात्सुनीतो भविता ॥ ९ ॥ ततःसत्यजित् ॥ १० ॥ तस्माद्विश्वजित् ॥ ११ ॥ तस्यापि रिपुञ्जयः ॥ १२ ॥

शुचिचा क्षेम्य, क्षेम्यचा सुव्रत, सुव्रतचा धर्म, धर्मचा सुश्रवा, सुश्रवाचा दृढ़सेन, दृढ़सेनचा सुबल, सुबलचा सुनीत, सुनीतचा सत्यजित, सत्यजितचा विश्वजित व विश्वजीत रिपुंजय नावाच्या पुत्राला जन्म देईल ॥ ६-१२ ॥

 

 इत्येते बार्हद्रथा भूपतयो वर्षसहस्रमेकं भविष्यन्ति ॥ १३ ॥

अशा प्रकारे बृहद्रथ वंश राजागण एक सहस्र वर्षापर्यन्त मगध राज्यात शासन करतील ॥ १३ ॥

 इति श्रीविष्णुमहापुराणे चतुर्थांशे त्रयोविंशोऽध्यायः (२३)